تبدیل جمله معلوم به مجهول در انگلیسی همراه با مثال‌های کاربردی

خیلی از زبان‌آموزها تا اسم گرامر مجهول را می‌شنوند، فرض را می‌گذارند بر اینکه با یک قاعده پیچیده و ترسناک طرف‌اند. سال‌هاست سر کلاس می‌بینم همین تصور اشتباه باعث می‌شود بعضی‌ها کلاً از این بخش فرار کنند. اما واقعیت این است که تبدیل جمله معلوم به مجهول در انگلیسی چیزی جز یک جابه‌جایی مرتب و یک تغییر شکل کوچک در فعل نیست. کل ماجرا به این برمی‌گردد که نگاهتان را از کسی که کاری را انجام می‌دهد بردارید و روی خود آن کار بگذارید.

در این مقاله از پایه شروع می‌کنیم؛ انگار تا امروز اصلاً چیزی درباره این موضوع نشنیده‌اید.

در یک نگاه (TL;DR):

• تفاوت واقعی فاعل و مفعول را در دل یک جمله می‌فهمید.
• یک فرمول ثابت شش‌مرحله‌ای یاد می‌گیرید که روی هر جمله‌ای جواب می‌دهد.
• به تغییرات فعل to be در زمان‌های مختلف مسلط می‌شوید.

جمله معلوم و مجهول در انگلیسی چیست؟

بیایید با یک تعریف ساده شروع کنیم. جمله معلوم جمله‌ای است که فاعل در آن خودش دست‌به‌کار می‌شود و کاری را انجام می‌دهد. جمله مجهول برعکس است؛ چیزی که کار روی آن انجام شده جای فاعل می‌نشیند و دیگر لزوماً نمی‌گوییم چه کسی این کار را کرده. تفاوت این دو فقط و فقط در زاویه دیدی است که به یک اتفاق داریم.

یک مثال فارسی بزنم تا جا بیفتد. وقتی می‌گویید «علی شیشه را شکست»، همه توجهتان روی علی است؛ او قهرمان یا مقصر این جمله است. این یک جمله معلوم است. حالا اگر همان اتفاق را طور دیگری تعریف کنید و بگویید «شیشه شکسته شد»، دیگر علی مهم نیست؛ چشمتان مستقیم می‌رود روی شیشه و بلایی که سرش آمده.

برای اینکه معلوم و مجهول در زبان انگلیسی را درست حس کنید، یک نکته کلیدی را همیشه یادتان باشد: همیشه لازم نیست بگوییم چه کسی کاری را انجام داده. گاهی خود عمل آن‌قدر مهم است که انجام‌دهنده‌اش اهمیتش را از دست می‌دهد. کل فلسفه گرامر مجهول از همین نکته ساده آب می‌خورد.

چرا از جمله مجهول در انگلیسی استفاده می‌کنیم؟

سراغ حالت مجهول می‌رویم تا مرکز توجه جمله را عوض کنیم. سه حالت رایج دارد: یا فاعل را نمی‌شناسیم، یا برایمان مهم نیست چه کسی بوده، یا می‌خواهیم لحن نوشته رسمی‌تر و بی‌طرف‌تر شود.

سر کلاس‌های رفع اشکال زیاد این سؤال را می‌شنوم که «آخر چرا باید الکی لقمه را دور سر بچرخانیم؟» جواب با یک مثال روشن می‌شود. فرض کنید ماشینتان را دزدیده‌اند و اصلاً نمی‌دانید کار چه کسی بوده. اینجا گفتن «یک نفر ماشینم را دزدید» عجیب است، چون آن «یک نفر» برایتان هیچ معنایی ندارد. طبیعی‌تر این است که بگویید «ماشینم دزدیده شد» و تمام.

یک کاربرد پرتکرار دیگر، متن‌های علمی و خبری است. در گزارش‌های آکادمیک و اخبار، بی‌طرفی حرف اول را می‌زند. حالت مجهول کمک می‌کند احساس و آدم‌ها از جمله بیرون بروند و فقط واقعیت‌ها روی میز بمانند؛ به همین دلیل است که در مقاله‌های پژوهشی این‌قدر با ساختار مجهول روبه‌رو می‌شوید. اگر دوست دارید این جور ساختارهای رسمی را عمیق‌تر یاد بگیرید، سری زدن به فهرست بهترین کتاب های گرامر انگلیسی بد نیست؛ چون الگوهای رسمی زبان را منظم و پشت سر هم جلوی چشمتان می‌گذارند.

فرمول اصلی تبدیل جمله معلوم به مجهول

قلب کل ماجرا یک قاعده کلی است: مفعول را می‌آورید اول جمله، یک فعل کمکی از خانواده to be اضافه می‌کنید و فعل اصلی را به شکل سوم (Past Participle) می‌برید. همین. فرمول تبدیل جمله معلوم به مجهول در انگلیسی درست مثل یک قالب ریاضی کار می‌کند؛ اگر جای درست هر تکه را یاد بگیرید، دیگر در ساختن این جمله‌ها گیر نمی‌کنید.

اما قبل از اینکه قالب را پر کنیم، باید بلد باشید اجزای جمله را از هم جدا کنید.

ساختار کلی جمله معلوم

اسکلت جمله معلوم این شکلی است: فاعل (Subject) + فعل (Verb) + مفعول (Object). در این چیدمان، انرژی از سمت فاعل راه می‌افتد و روی مفعول می‌نشیند.

مثال: She writes a letter. (او یک نامه می‌نویسد.)

اینجا She فاعل است، writes فعل، و a letter مفعول.

ساختار کلی جمله مجهول

اسکلت جمله مجهول این‌طوری است: مفعول (Object) + فعل کمکی to be + شکل سوم فعل (V3). حالا مفعول می‌آید جلو و در جایگاه نهاد می‌نشیند تا نشان دهد مهم‌ترین بخش ماجراست.

مثال: A letter is written. (یک نامه نوشته می‌شود.)

می‌بینید که A letter رفته سر جای نهاد و is written هسته فعلی جمله را می‌سازد.

مراحل تبدیل جمله معلوم به مجهول در انگلیسی

خب، حالا وقت کار عملی است. برای تبدیل جمله های معلوم به مجهول در انگلیسی، دقیقاً شش قدم مشخص را پشت سر می‌گذارید. این شش قدم آن‌قدر ساده‌اند که بعد از چند بار تمرین، ناخودآگاه انجامشان می‌دهید و دیگر لازم نیست به هیچ‌کدام فکر کنید.

یک جمله ساده انتخاب می‌کنیم و قدم‌به‌قدم رویش کار می‌کنیم. جمله معیار ما این است:

The chef cooked the meal. (آشپز غذا را پخت.)

مرحله اول: پیدا کردن فاعل، فعل و مفعول

اول باید سه جزء اصلی جمله را از هم سوا کنید. فاعل کسی است که کار را انجام می‌دهد، فعل همان کاری است که انجام می‌شود و مفعول آن چیزی است که کار روی آن اتفاق می‌افتد.

در جمله معیار ما:

• فاعل: The chef
• فعل: cooked
• مفعول: the meal

اگر پیدا کردن مفعول برایتان سخت است، یک ترفند ساده دارم: از فعل بپرسید «چه چیزی را؟» یا «چه کسی را؟». پخت… چه چیزی را؟ غذا را. پس the meal مفعول جمله است.

مرحله دوم: انتقال مفعول به ابتدای جمله

مفعول را بردارید و بگذاریدش در نقطه شروع جمله جدید. این کلمه از این به بعد نقش نهاد جمله مجهول شما را بازی می‌کند.

تا اینجا داریم: The meal…

مرحله سوم: تشخیص زمان فعل

به فعل جمله معلوم نگاه کنید و ببینید در چه زمانی است. گذشته ساده؟ حال استمراری؟ آینده؟ این مرحله شاید کم‌اهمیت به نظر بیاید، ولی در واقع مهم‌ترین قدم کل مسیر است.

در cooked پسوند ed- را می‌بینیم و هیچ فعل کمکی دیگری هم در کار نیست. همین دو نشانه می‌گویند که با زمان گذشته ساده (Simple Past) طرف هستیم. اگر زمان را اشتباه تشخیص بدهید، بقیه مراحل هم خراب می‌شود. در یک کتاب آموزش زبان انگلیسی معتبر هم همیشه روی همین نکته تأکید می‌شود که تا زمان‌های معلوم را درست بلد نباشید، مجهول هم گیج‌کننده می‌ماند.

مرحله چهارم: انتخاب شکل مناسب فعل to be

فعل to be باید دقیقاً در همان زمانی صرف شود که فعل اصلی جمله معلوم در آن بود. علاوه بر این، باید با نهاد جدید که حالا اول جمله نشسته از نظر مفرد یا جمع بودن هم‌خوانی داشته باشد.

زمان جمله ما گذشته ساده بود و The meal هم مفرد است. فعل to be در گذشته و برای حالت مفرد می‌شود was.

تا اینجا داریم: The meal was…

مرحله پنجم: تبدیل فعل اصلی به قسمت سوم

حالا فعل اصلی را به شکل سوم یا همان Past Participle (V3) ببرید و بعد از فعل کمکی بگذارید.

فعل cook یک فعل باقاعده است، پس شکل سومش هم مثل گذشته‌اش همان cooked می‌شود. حواستان باشد که خیلی از افعال پرکاربرد بی‌قاعده‌اند؛ مثلاً شکل سوم write می‌شود written، نه writed.

تا اینجا داریم: The meal was cooked…

مرحله ششم: افزودن فاعل با حرف اضافه by

اگر لازم است بگویید چه کسی کار را انجام داده، فاعل اصلی را با کلمه by به معنی توسط به ته جمله بچسبانید. اما اگر فاعل مشخص نیست یا اصلاً اهمیتی ندارد، خیلی راحت این مرحله را کنار بگذارید.

جمله نهایی: The meal was cooked by the chef. (غذا توسط آشپز پخته شد.)

بیایید همین شش قدم را یک بار دیگر، این بار روی یک جمله زمان حال ساده، امتحان کنیم تا ببینید ماجرا واقعاً تکرارشدنی است. جمله معلوم: The teacher explains the lesson. مفعول the lesson می‌رود اول جمله، زمان حال ساده است و the lesson مفرد است پس to be می‌شود is، و شکل سوم explain هم می‌شود explained. نتیجه: The lesson is explained by the teacher. (درس توسط معلم توضیح داده می‌شود.) می‌بینید که فقط جای تکه‌ها عوض شد و نه چیز بیشتری.

جدول تبدیل معلوم به مجهول در زمان‌های انگلیسی

قاعده تغییر فعل در هر زمان کمی فرق دارد، ولی ستون فقرات ماجرا همان to be به‌علاوه V3 است. جدول زیر نشان می‌دهد فعل to be در هر زمان چه شکلی به خودش می‌گیرد.

زمان گرامری	فرمول معلوم (Active)	فرمول مجهول (Passive)	ترجمه فارسی
حال ساده	Ali cleans the room	The room is cleaned	اتاق تمیز می‌شود
گذشته ساده	Ali cleaned the room	The room was cleaned	اتاق تمیز شد
آینده ساده	Ali will clean the room	The room will be cleaned	اتاق تمیز خواهد شد
حال استمراری	Ali is cleaning the room	The room is being cleaned	اتاق در حال تمیز شدن است
گذشته استمراری	Ali was cleaning the room	The room was being cleaned	اتاق در حال تمیز شدن بود
حال کامل	Ali has cleaned the room	The room has been cleaned	اتاق تمیز شده است

یک تمرین که همیشه به شاگردهایم پیشنهاد می‌کنم این است: یک داستان کوتاه انگلیسی بردارید و تک‌تک جمله‌هایش را از معلوم به مجهول برگردانید. اگر هم قصد خرید کتاب گرامر زبان انگلیسی دارید، حتماً سراغ کتابی بروید که بخش خوبی از تمرین‌هایش به همین ساختارهای ترکیبی زمان‌ها اختصاص داشته باشد؛ تمرین متنوع تنها چیزی است که این قاعده را در ذهن ماندگار می‌کند.

مجهول کردن افعال عبارتی یا Phrasal Verbs

افعال عبارتی از یک فعل اصلی به‌علاوه یک حرف اضافه یا قید ساخته می‌شوند؛ مثل turn on به معنی روشن کردن یا look after به معنی مراقبت کردن. قانون طلایی موقع مجهول کردن این افعال یک چیز است: حرف اضافه باید دقیقاً بچسبد به فعل و همراهش بماند. اگر آن را جا بیندازید، معنی جمله کامل عوض می‌شود.

یکی از رایج‌ترین اشتباه‌هایی که سال‌ها در برگه‌های آزمون آیلتس شاگردهایم دیده‌ام، حذف همین حروف اضافه در جمله مجهول است. زبان‌آموز فعل را قشنگ به شکل سوم می‌برد، ولی حرف اضافه را فراموش می‌کند و جمله لنگ می‌ماند.

• معلوم: They called off the meeting.
• مجهول درست: The meeting was called off.
• مجهول نادرست: The meeting was called. ← این جمله معنی کاملاً دیگری می‌دهد!

یک نمونه دیگر که تفاوتش خیلی گویاست:

• ❌ نادرست: The children were looked by the nurse.
• ✅ درست: The children were looked after by the nurse.

بدون after عملاً هیچ معنایی از «مراقبت کردن» باقی نمی‌ماند. همین قاعده برای turn on هم صادق است: جمله Someone turned on the lights در حالت مجهول می‌شود The lights were turned on، نه The lights were turned.

گاهی نمی‌خواهید جمله بسازید، فقط می‌خواهید در یک متن سریع تشخیص بدهید کجا تبدیل جمله معلوم به مجهول انگلیسی اتفاق افتاده. برای این کار دنبال یک الگوی دونفره بگردید: یکی از شکل‌های فعل to be که درست قبل از شکل سوم یک فعل (V3) آمده باشد.

 

شکل‌های فعل to be عبارت‌اند از am, is, are, was, were, be, been, being. هر جا یکی از این‌ها را کنار فعلی با پسوند ed- یا یک فعل بی‌قاعده در شکل سوم دیدید، تقریباً مطمئن باشید که جمله مجهول است.

• The window is broken. (مجهول ← is + V3)
• The window broke. (معلوم ← فقط گذشته ساده)

یک ترفند ذهنی هم دارم که موقع خواندن متن خیلی به کارتان می‌آید: از خودتان بپرسید آیا کلمه‌ای که اول جمله نشسته اصلاً توانایی انجام این کار را دارد یا نه. مثلاً در The house was built، خانه که نمی‌تواند خودش را بسازد؛ پس حتماً «ساخته شده» و جمله مجهول است.

جمع بندی

ساختار مجهول در نهایت یک ابزار است برای اینکه توجه مخاطب را از انجام‌دهنده کار به سمت نتیجه‌اش بکشانید. کل کار تبدیل جمله معلوم به مجهول در انگلیسی در همین سه حرکت خلاصه می‌شود: مفعول را جلو بیندازید، فعل to be مناسب زمان را اضافه کنید و فعل اصلی را به شکل سوم ببرید.

فقط یادتان نرود که کلید همه این‌ها، شناخت درست زمان‌های فعل است. پیشنهاد من این است که تمرین را با جمله‌های کوتاه و ساده شروع کنید و وقتی دستتان راه افتاد، کم‌کم سراغ افعال عبارتی و زمان‌های استمراری بروید. چند هفته که با این قاعده ور بروید، می‌بینید همان چیزی که اولش ترسناک به نظر می‌رسید، شده یکی از راحت‌ترین بخش‌های گرامر.