وقتی با جملههایی مثل:
«There was a gradual rise in the employment rate»
روبرو میشویم، ذهنمان ناخودآگاه میپرسد: «خب چرا raise نه؟ مگر افزایش اتفاق نیفتاده؟» چون Rise فعلی است که نشان میدهد چیزی به خودی خود بالا میرود یا مقدار، اندازه یا شدت چیزی افزایش پیدا میکند. در مقابل، raise به معنای بلند کردن یا بالا بردن چیزی توسط یک عامل فعال است؛ یعنی همیشه کسی یا چیزی کاری را انجام میدهد.
به همین دلیل، در این جمله، rise طبیعی و هماهنگ به گوش میرسد؛ اما raise کمی بیمعنی است. برای درک بیشتر این موضوع وقت آن است که با نگاهی دقیقتر، تفاوت raise و rise را بررسی کنیم.
تفاوت raise و rise
قبل از اینکه عمیقتر به جزئیات هر کدام بپردازیم، بد نیست لحظهای توقف کنیم و تفاوت raise و rise را یک بار برای همیشه در یک نگاه ساده و شفاف ببینیم:
| فعل | نوع فعل | معنی اصلی | اغلب با چه چیزهایی میآید | مثال |
| rise | لازم (Intransitive) | خودبهخود بالا رفتن، بلند شدن | خورشید، قیمتها، دما، افراد | Smoke rises up the chimney |
| Raise
| متعدی (Transitive)
| بالا بردن، افزایش دادن
| دست، صدا، پول، حقوق، پرچم
| Raise the flag at six o’clock sharp |
فعل Raise: وقتی اتفاق توسط عاملی رخ میدهد
اگر بخواهیم raise را بدون حفظ کردن تعریفهای خشک بشناسیم، کافیست تصویری ساده در ذهن داشته باشید:
همیشه یک «عامل» وجود دارد که بهطور عمدی چیزی را بالا میبرد. این بالا رفتن اتفاقی یا خودبهخود نیست؛ یک نفر یا یک چیز، آگاهانه دست به کار میشود و روی چیز دیگری اثر میگذارد.
از همین تصویر ساده میتوان به مهمترین ویژگی raise رسید:
این فعل تنها نمیآید. اگر در جملهای از raise استفاده کنید، باید بلافاصله مشخص شود چه چیزی بالا برده شده است. بدون مفعول، raise مثل جملهای است که نصفه رها شده باشد و شنونده منتظر ادامه بماند.
از نظر گرامری، به همین دلیل raise یک فعل متعدی است؛ یعنی برای کامل شدن معنا، حضور مفعول مستقیم برایش الزامی است.
خبر خوب این است که از نظر صرف فعل، raise باقاعده رفتار میکند؛ نه شکل گذشتهاش عجیب است و نه اسم مفعولش:
شکل پایه raise:
.We needed to raise awareness about the issues
ما نیاز داشتیم که آگاهی مردم را در مورد مسائل افزایش دهیم.
گذشته ساده raised:
.Chloe raised the young chicks
کلوئی جوجههای جوان را بزرگ کرد.
شکل سوم raised (اسم مفعول):
.They had raised the number of guests allowed in
آنها تعداد مهمانان مجاز را افزایش داده بودند.
مثال هایی از raise در جمله
جملات زیر کاربرد صحیح کلمه raise را نشان میدهند.
.She raised her hand to ask a question
دستش را بالا برد تا سوالی بپرسد.
.The company decided to raise salaries for all employees
این شرکت تصمیم گرفت حقوق همه کارمندان را افزایش دهد.
.We need to raise awareness about the issue
ما باید آگاهیبخشی در مورد این موضوع را افزایش دهیم.
فعل Rise: وقتی اتفاق خودش رخ میدهد
حالا نوبت rise است؛ فعلی که دقیقا در نقطه مقابل raise میایستد. اگر raise را حرکتی «کنترلشده» بدانیم، rise بیشتر شبیه اتفاقی است که خودش رخ میدهد؛ بدون اینکه کسی بهصورت مستقیم آن را به حرکت درآورده باشد.
وقتی چیزی rise میکند، انگار از درون خودش بالا میآید؛ مثل دما، خورشید، قیمتها یا حتی احساسات. در اینجا خبری از «چه کسی این کار را انجام داد؟» نیست، چون عامل خارجی وجود ندارد که بخواهیم دنبالش بگردیم.
از نظر گرامری، همین ویژگی باعث میشود rise یک فعل لازم باشد. یعنی جمله با خودش کامل میشود و جایی برای مفعول مستقیم باقی نمیگذارد. اگر بعد از آن مفعول بیاورید، جمله نهتنها عجیب، بلکه اشتباه خواهد بود.
نکتهای که بسیاری را به دردسر میاندازد، صرف این فعل است. برخلاف raise، این یکی قانونمند نیست و باید شکلهایش را به خاطر بسپارید:
شکل پایه rise:
.I usually rise at 7 AM every weekday
من معمولاً هر روز هفته ساعت ۷ صبح از خواب بیدار میشوم.
گذشته ساده rose:
.Chris rose from his chair and applauded
کریس از روی صندلی بلند شد و دست زد.
شکل سوم risen:
.He has risen as one of the top athletes in the entire state
او به عنوان یکی از برترین ورزشکاران کل ایالت مطرح شده است.
مثال هایی از Rise در جمله
جملات زیر کاربرد صحیح فعل «rise» را نشان میدهند.
.The sun rises in the east every morning
خورشید هر روز صبح از شرق طلوع میکند.
.Prices are expected to rise during the holiday season
انتظار میرود قیمتها در طول تعطیلات افزایش یابد.
.He watched the balloon rise into the sky
او به بالن نگاه کرد که به آسمان رفت.
«Raise» در مقابل «Rise»: چگونه کلمه مناسب را انتخاب کنیم
فرقی نمیکند معلمی باشید که وسط کلاس باید سریع تصمیم بگیرد کدام فعل درست است یا نویسندهای که نمیخواهد حتی لغزشی کوچک در متنش دیده شود؛ با چند قانون ساده میشود برای همیشه بین raise و rise یکی را با خیال راحت انتخاب کرد.
- اول از همه به دنبال مفعول بگردید:
اگر بعد از فعل، چیزی هست که «بالا برده میشود»، تقریبا کار تمام است. Raise برای همین موقعیتها ساخته شده. این فعل بدون مفعول ناقص میماند. برای مثال، یک تیم میتواند پرچم قهرمانی را بالا ببرد؛ اما نمیتواند تنها «بالا ببرد» و تمام. شنونده بلافاصله میپرسد: چه چیزی رو میخواد بالا ببره؟
- اگر مفعولی در کار نیست، نگاهتان به rise باشد:
اگر جملهتان خودش کامل است و بعد از فعل چیزی بهعنوان مفعول نمیآید، انتخاب درست rise است. این فعل مستقل عمل میکند و نیازی به مفعول ندارد. البته میتوانید آن را با قیدها یا عبارات حرف اضافهای گسترش دهید؛ برای مثال بادکنکی که «بهسرعت بالا میرود» یا کسی که «برای ادای احترام از جایش بلند میشود».
- و یک استثنای بسیار کاربردی که بهتر است حفظش کنید:
هر وقت صحبت از افزایش حقوق باشد، همیشه پای raise در میان است. شما میتوانید a raise بگیرید؛ اما هرگز a rise نه. این یکی از آن ترکیبهایی است که زبان انگلیسی هیچ راه فراری برایش نگذاشته است.
سخن آخر
در نهایت، راز تفاوت raise و rise به نکتهای ساده اما کلیدی گرامری برمیگردد: یکی همیشه به کمک و مفعول نیاز دارد و دیگری به تنهایی حرکت میکند. اگر این اصل را در ذهن بسپارید، همراه با شکلهای صرفی و تمرین در مثالهای واقعی، دیگر هیچوقت بین این دو فعل سردرگم نخواهید شد.
بررسی سوالات متداول
1. چرا گاهی با اینکه چیزی «بالا میرود» باز هم از raise استفاده میکنیم؟چون raise همیشه نیاز به یک عامل فعال و مفعول دارد. وقتی چیزی به دست کسی یا چیزی دیگر بالا میرود یا افزایش پیدا میکند، باید از raise استفاده کنید، حتی اگر نتیجه آن شبیه rise باشد. برای مثال:پرچم بالا رفت، اما عامل آن را بلند کرده است → They raised the flag
2. تفاوت arise با rise چیست؟
هر دو فعل به نوعی «بالا آمدن» یا «رخ دادن» را نشان میدهند؛ اما arise بیشتر به معنای «پدید آمدن، رخ دادن یا به وجود آمدن» شرایط، مشکلات یا موقعیتهاست و همیشه بدون مفعول مستقیم استفاده میشود. در مقابل، rise بیشتر به «بالا رفتن فیزیکی یا خودبهخودی مقدار/اندازه/شدت» اشاره دارد.
3. آیا میتوان به جای raise، از rise برای افزایش حقوق استفاده کرد؟
خیر، این یک استثنای رایج است. برای حقوق، مزایا یا دستمزد، همیشه از raise استفاده میکنیم؛ زیرا کسی یا چیزی (کارفرما) حقوق را افزایش میدهد.
4. آیا میتوان از rise برای حرکات فیزیکی استفاده کرد؟
- بله، وقتی چیزی بدون دخالت خارجی خودش بالا میرود. مثل:
.The balloon rises into the sky
- اما اگر شما عامل حرکت باشید، باید از raise استفاده کنید:
.They raised the flag at six o’clock
